NRC Lezersfonds (1928-2019)

Al meer dan 90 jaar betrokken bij kwetsbaren in de samenleving

Het NRC Lezersfonds honoreert aanvragen van instanties die zich de praktische behoeften aantrekken van onder meer drugsverslaafden, jeugdprostituees, slachtoffers van huiselijk geweld, daklozen of vluchtelingen. Ze financiert activiteiten en ondersteunt vrijwilligers. De gelden worden verzameld via de Kerstactie in de media van NRC in de maanden november en december. De Commissie van NRC Handelsbladlezers adviseert over de toekenning van de aanvragen.

Dit jaar werden we opgeschrikt door de cijfers van dak -en thuislozen in Nederland. Sinds 2009 is dat aantal verdubbeld, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2018 stonden ruim 39.00 mensen bekend als dakloos; in 2009 waren dat er nog ongeveer 18.000. Daklozen die illegaal in Nederland verblijven, zijn niet meegenomen in de cijfers. Van alle 18- tot 65-jarige daklozen had vorig jaar 57 procent een migratie-achtergrond. Het overgrote deel (84 procent) was man. Het aantal daklozen met een niet-westerse achtergrond groeide de laatste jaren harder dan gemiddeld. Deze groep, waarvan de meesten jonger zijn dan 30 jaar, is sinds 2009 in aantal verdrievoudigd tot ruim 18.000. Zij maken sinds 2016 ongeveer de helft uit van het totale aantal daklozen; in 2009 was dit nog 36 procent. Wat daarbij opvalt, is dat zij vaker dan gemiddeld in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag verblijven.

Foto: Koen van Weel

Veel van de problemen waarmee het NRC Lezersfonds te maken krijgt, zijn terug te voeren op armoede. Nog steeds leven bijna een miljoen mensen onder de armoedegrens. In een van de rijkste landen van de wereld! Al die mensen gaan met financiële problemen naar bed en staan ermee op. Die situatie is slecht voor de gezondheid, slecht voor onderwijsprestaties, slecht voor opvoedings- en leefsituaties en veroorzaakt veel stress. Het duurt gemiddeld vijf jaar voordat iemand met zijn financiële problemen voor de draad komt. Een op de negen kinderen groeit op in verarmde omstandigheden. Dat kan een verwoestende uitwerking hebben op generaties.

Arm zijn mensen door de eeuwen heen geweest. Sinds 1914 kent Nederland een samenwerkingsformule van overheid, hulpverlening, fondsen/kerken en maatschappelijke organisaties. Amsterdam nam het voortouw en richtte naar aanleiding van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en de daaruit voortvloeiende werkloosheid en verpaupering het Algemeen Steuncomité Amsterdam (ASA) op. Eveneens werd op initiatief van Koningin Wilhelmina het Koninklijk Nationaal Steuncomité in het leven geroepen. In 1931 kwam er een Nationaal Crisis Comité. De drie comités werden in 1936 vervangen door het Nationaal Fonds voor Bijzondere Noden.

Het NRC Lezersfonds, oorspronkelijk het Fonds van Algemeen Handelsbladlezers, werd opgericht ter gelegenheid van het het 100-jarig bestaan van het Handelsblad in 1928. Het fonds had aanvankelijk een andere doelstelling. Het wilde “bekende of veelbelovende Nederlanders, geleerden, kunstenaars, schrijvers en ontdekkingsreizigers in staat stellen door reizen in den vreemde bij te dragen tot vermeerdering van de cultuur van ons vaderland”. Na de Tweede Wereldoorlog werd deze opzet praktisch verlaten en richtte men zich op de bestrijding van ‘stille armoede’.

Door de jaren heen heeft het NRC Lezersfonds bijgedragen aan vele projecten van allerlei aard.

Het Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (1936) is één van de oudste relaties. Wie weet nog dat oud-verpleegsters vroeger geen fatsoenlijk pensioen kregen? Zij leefden op de rand van de armoede. Via de Kerstactie zorgde het NRC Lezersfonds dat zij jaarlijks een kerstpakket kregen dat ruimhartig was samengesteld. Wie kent nog de – helaas gesloten- Keuken van 1870 aan het Spui in Amsterdam, de oudste gaarkeuken van Nederland? Het NRC Lezersfonds sprong decennialang bij als het ging om professionele keukenapparatuur. Door de jaren heen dienden zich actueler noden aan zoals de steeds groter wordende daklozenproblematiek, het huiselijk geweld en het fatsoen om bed, bad en brood te verstrekken aan uitgeprocedeerde vluchtelingen.

De giften gaan allang niet meer alleen naar Amsterdam maar naar instellingen in het hele land. Al meer dan 90 jaar, nauw verbonden met een krant van meer dan 90 jaar. Dat vierden we vorig jaar met 5 bijzondere, over het land verspreide jubileumgiften van 9.000 euro.